Το Μεσόβουνο Εορδαίας, προσφυγικός οικισμός με ισχυρή παρουσία στην αντιστασιακή δράση της περιοχής, πλήρωσε βαρύ τίμημα κατά την Κατοχή. Στις 23 Οκτωβρίου 1941, οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις εκτέλεσαν 157 άνδρες του χωριού και πυρπόλησαν τον οικισμό. Στις 23 και 24 Απριλίου 1944, κατά τη διάρκεια νέας επιχείρησης στην περιοχή, εκτέλεσαν 119 γυναίκες και παιδιά, καθώς και τρεις στρατιώτες του Σοβιετικού Στρατού, ενώ το χωριό πυρπολήθηκε για δεύτερη φορά.
Η ιστορία του Μεσόβουνου αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα της συστηματικής βίας που άσκησαν οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις εναντίον του άμαχου πληθυσμού στην Ελλάδα. Οι εκτελέσεις και οι καταστροφές διέλυσαν οικογένειες, ξερίζωσαν ανθρώπους από τον τόπο τους και σημάδεψαν τη συλλογική πορεία της κοινότητας. Η διατήρηση της ιστορίας του και η ανάδειξη των μαρτυριών των επιζώντων αποτελούν ουσιαστικό μέρος της ιστορικής γνώσης για την Κατοχή και τα εγκλήματα των ναζιστικών δυνάμεων.
Η μνήμη των θυμάτων δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια ετήσια τελετή. Συνδέεται με τη διεκδίκηση δικαιοσύνης και την αναγνώριση των ευθυνών για τα εγκλήματα της Κατοχής. Οι ελληνικές αξιώσεις για τις γερμανικές οφειλές παραμένουν ανοιχτές και αφορούν τις πολεμικές επανορθώσεις για τις καταστροφές και τις λεηλασίες, την επιστροφή του αναγκαστικού κατοχικού δανείου, την επιστροφή των αρχαιολογικών θησαυρών που αφαιρέθηκαν από τη χώρα, καθώς και τις αποζημιώσεις προς τους απογόνους των θυμάτων.
Η υπεράσπιση της ιστορικής μνήμης αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, σε μια εποχή κατά την οποία ακροδεξιές και νεοφασιστικές ιδέες επιχειρούν να επανέλθουν στον δημόσιο χώρο, συχνά μέσα από την παραχάραξη της Ιστορίας, την καλλιέργεια του μίσους και την υποβάθμιση των εγκλημάτων του ναζισμού. Η γνώση του παρελθόντος δεν αποτελεί μόνο υποχρέωση απέναντι στα θύματα. Είναι και ευθύνη απέναντι στις σημερινές κοινωνίες: να προστατεύσουμε τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρηνική συνύπαρξη, ώστε η βία, ο ρατσισμός και η μισαλλοδοξία να μην αποκτήσουν ξανά χώρο και νομιμοποίηση.
Ως απόγονος Θυμάτων, ως Δήμαρχος Διστόμου – Αράχωβας – Αντίκυρας, ως Αντιπρόεδρος του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της περιόδου 1940–1945, καταθέτω στέφανο τιμής στα θύματα και απευθύνω ένα μήνυμα στον Δήμαρχο Εορδαίας, κ. Παναγιώτη Πλακεντά:
Όσα χρόνια κι αν περάσουν, όσοι διέπραξαν εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας πρέπει να πληρώσουν!
Με τιμή,
Ο Δήμαρχος Διστόμου Αράχωβας Αντίκυρας
Ιωάννης Σταθάς
